تا حالا شده یک بخش از زندگیتان آنقدر وقت و انرژیتان را بگیرد که وقتی به بقیه قسمتهای زندگی نگاه میکنید، ببینید بعضی چیزها مدتهاست فراموش شدهاند؟
مثلاً در کارتان پیشرفت خوبی داشته باشید، اما برای سلامتیتان وقت نگذارید.
یا درآمدتان بهتر شده باشد، اما رابطهتان با خانواده و دوستان کمرنگ شده باشد.
یا از نظر شغلی و مالی در شرایط خوبی باشید، اما احساس آرامش و رضایت نداشته باشید.
در چنین شرایطی معمولاً میگوییم:
«یک جای کار میلنگد.»
اما کجای کار؟
اینجاست که مفهوم چرخ زندگی میتواند به ما کمک کند.
چرخ زندگی چیست؟
چرخ زندگی ابزاری ساده برای ارزیابی وضعیت فعلی زندگی است. این ابزار به ما کمک میکند به جای اینکه فقط روی یک بخش از زندگی تمرکز کنیم، تصویر بزرگتری از شرایط خودمان ببینیم.
زندگی ما را میتوان در حوزههای مختلفی بررسی کرد. در مدل رایج چرخ زندگی، این حوزهها عبارتاند از:
- سلامت و وضعیت جسمانی
- کسبوکار و شغل
- وضعیت مالی
- معنویت و ارتباط با معنا
- سلامت روان و رشد فردی
- سبک زندگی و تفریح
- روابط خانوادگی
- روابط اجتماعی
البته لازم نیست همه افراد دقیقاً همین هشت حوزه را داشته باشند. ممکن است برای شما یادگیری، فرزندپروری یا یک حوزه دیگر اهمیت ویژهای داشته باشد.
هدف چرخ زندگی، پیدا کردن «فرمول استاندارد زندگی» نیست؛ هدف این است که ببینید در زندگی خودتان چه بخشهایی نیازمند توجه بیشتری هستند.
یک داستان آشنا
یکی از افرادی که برای هدفگذاری با او کار میکردم، در همان ابتدای کار با شور و شوق زیادی درباره اهداف شغلیاش صحبت میکرد.
میگفت:
«میخواهم جایگاه شغلیام را ارتقا بدهم، درآمدم را بیشتر کنم و یک کسبوکار شخصی هم راه بیندازم.»
اهدافش کاملاً مشخص بودند.
اما وقتی از او خواستم وضعیت سایر بخشهای زندگیاش را هم بررسی کند، متوجه شد مدتهاست ورزش نکرده، خواب منظمی ندارد و تقریباً زمانی برای تفریح و روابط اجتماعیاش باقی نمانده است.
جالب اینجا بود که خودش گفت:
«من فکر میکردم مشکل من اینه که هدف شغلی مشخصی ندارم. حالا میبینم هدف دارم؛ اتفاقاً شاید زیادی هم هدف دارم! مشکل اینه که همه زندگیام رو به یک قسمت اختصاص دادهام.»
این دقیقاً همان چیزی است که چرخ زندگی میتواند به ما نشان دهد:
گاهی مشکل، نداشتن هدف نیست؛ نادیده گرفتن بخشی از زندگی است.
چرخ زندگی را چگونه رسم کنیم؟
یک دایره را به هشت بخش تقسیم کنید و هر بخش را به یکی از حوزههای زندگی اختصاص دهید.
حالا به هر حوزه، از ۰ تا ۱۰ امتیاز بدهید.
اما یک نکته مهم:
این امتیاز قرار نیست نشاندهنده «ارزش واقعی زندگی شما» باشد. فقط نشان میدهد در حال حاضر از وضعیت خودتان در آن حوزه چقدر رضایت دارید.
مثلاً:
- سلامت: ۵
- شغل: ۸
- مالی: ۶
- خانواده: ۷
- روابط اجتماعی: ۴
- سبک زندگی: ۳
- رشد فردی: ۷
- معنویت: ۶
حالا امتیاز هر بخش را روی نمودار مشخص و نقاط را به هم وصل کنید.
شکل بهدستآمده، تصویری ساده از وضعیت فعلی زندگی شماست.
اگر یک قسمت بسیار جلوتر از قسمتهای دیگر باشد و بخشی تقریباً در مرکز باقی مانده باشد، احتمالاً لازم است در برنامهریزی اهداف آینده، به آن بخش توجه بیشتری کنید.
اما آیا چرخ زندگی باید کاملاً گرد باشد؟
نه.
این یکی از برداشتهای اشتباه درباره چرخ زندگی است.
قرار نیست همه حوزههای زندگی حتماً امتیاز یکسانی داشته باشند.
ممکن است در یک دوره از زندگی، شغل شما به توجه بیشتری نیاز داشته باشد و در دورهای دیگر، خانواده، سلامت یا یادگیری در اولویت قرار بگیرد.
تعادل یعنی آگاهانه بدانید کدام بخش زندگی در این مرحله به توجه بیشتری نیاز دارد؛ نه اینکه همه چیز را دقیقاً به یک اندازه تقسیم کنید.
یک تمرین ساده
امروز برای خودتان یک چرخ زندگی رسم کنید.
برای هر یک از هشت حوزه، از ۰ تا ۱۰ نمره بدهید و سپس به سه سؤال پاسخ دهید:
۱. کدام حوزه بیشترین رضایت را دارد؟
۲. کدام حوزه بیشترین فاصله را با وضعیت مطلوب من دارد؟
۳. اگر فقط قرار باشد در سه ماه آینده روی یک حوزه تمرکز کنم، کدام حوزه بیشترین تأثیر را روی کیفیت زندگی من خواهد داشت؟
پاسخ سؤال سوم را جدی بگیرید.
قرار نیست بعد از رسم چرخ زندگی، برای همه هشت حوزه همزمان هدف تعیین کنید.
گاهی انتخاب یک هدف درست، بهتر از انتخاب هشت هدف هیجانانگیز است.
جمعبندی
چرخ زندگی قرار نیست به شما بگوید زندگی «خوب» چیست یا چه امتیازی باید در هر بخش داشته باشید.
این ابزار فقط یک آینه است؛ کمک میکند چیزی را ببینید که شاید در شلوغی روزمره متوجهش نشده باشید.
وقتی تصویر وضعیت فعلی زندگیتان را ببینید، انتخاب هدف هم معنای متفاوتی پیدا میکند.
دیگر هدف فقط چیزی نیست که «دوست دارید به دست بیاورید»؛ بلکه میتواند پاسخی باشد به چیزی که زندگیتان واقعاً به آن نیاز دارد.
و شاید قبل از اینکه هدف بعدیتان را انتخاب کنید، بد نباشد یک بار از خودتان بپرسید:
اگر زندگی من یک چرخ بود، امروز چقدر روان و راحت میچرخید؟
از خودت بپرس
کدام قسمت چرخ زندگیات مدتهاست منتظر توجه توست؟
شاید هدف بعدی زندگیات، دقیقاً همانجا منتظر تو باشد.